CBD (kannabidiol) – właściwości i działanie

CBD - kannabidiol
Strona główna » Kannabinoidy » CBD (kannabidiol) – właściwości i działanie
8 kwietnia 2021

Kannabidiol (CBD) to główny związek z grupy kannabinoidów zawartych w konopiach niewykazujący działania psychotropowego. W postaci olejku, suszu, past, kapsułek, a nawet kosmetyków znajduje zastosowanie w leczeniu licznych dolegliwości. Z artykułu dowiesz się jak działa CBD, jakie posiada właściwości i na co zwracać uwagę kupując produkty zawierające kannabidiol.

Czym jest CBD?

Kannabidiol – w skrócie CBD – jest jednym z ponad 100 zidentyfikowanych kannabinoidów znajdujących się w konopiach. Pozyskiwany najczęściej z odmian włóknistych, nazywanych również jako konopie przemysłowe bądź siewne (Cannabis Sativa L.).[1]Cannabis sativa: The Plant of the Thousand and One Molecules. Największe stężenie CBD skoncentrowane jest w kwiatach konopi. Śladowe ilości kannabidiolu znajdziemy na pozostałych fragmentach rośliny – są one jednak zbyt niskie, aby przynosiły istotny efekt terapeutyczny, o jakim mowa w dalszej części artykułu.

Kannabidiol pozbawiony działania psychodelicznego (typowe właściwości THC) długo pozostawał poza kręgiem zainteresowań badaczy. CBD po raz pierwszy wyizolowano z roślin konopi w 1940 roku, a następnie przez długi czas utrzymywał miano głównego nieaktywnego składnika konopi.

Sytuacja zaczęła zmieniać się gdy podczas badań na zwierzętach, dowiedziono, że CBD redukuje oraz zatrzymuje drgawki. Zainteresowanie potencjałem leczniczym kannabidiolu eksplodowało na przełomie 1995 roku, kiedy to po raz pierwszy liczba badań w bazie PubMed przekroczyła próg 100. W ubiegłym roku liczba publikacji przekroczyła 1 000 – łączna liczba od 1924, aktualnie w bazie znajduje się 8 276 publikacji. Rosnące zainteresowanie środowiska badaczy sprawia, że CBD może być coraz skuteczniej wykorzystywane w leczeniu.

Działanie CBD w układzie endokannabinoidowym

Za utrzymanie optymalnego funkcjonowania organizmu (homeostazę) odpowiada układ endokannabinoidowy. W skład układu wchodzą:

  • receptory endokannabinoidowe – CB1 rozmieszczone głównie w ośrodkowym układzie nerwowym oraz CB2 umiejscowione w organach i komórkach układu odpornościowego,
  • endokannabinoidy – związki wytwarzane przez ogranizm do aktywowania receptorów,
  • enzymy – substancje, które syntezują bądź rozkładają endokannabinoidy.

Poza naturalnymi „włącznikami”, receptory endokannabinoidowe można aktywować z pomocą fitokannabinoidów – między innymi CBD. Kannabidiol co prawda słabo oddziałuje na owe receptory, jednak w układzie endokannabinoidowym działa w sposób pośredni, pozwalając czerpać wiele korzyści zdrowotnych.

Właściwości i zastosowanie CBD

Kannabidiol znajduje zastosowanie w licznych dolegliwościach, w tym takich, na które medycyna konwencjonalna nie znajduje rozwiązana (przykładowo padaczka lekooporna). Właściwości lecznicze CBD znajdują zastosowanie w:

  • nowotworach,
  • padaczce,
  • przewlekłych bólach,
  • stanach zapalnych,
  • dolegliwościach układu pokarmowego,
  • problemach z wątrobą,
  • cukrzycy,
  • jaskrze,
  • przypadłościach kardiologicznych,
  • regulacji apetytu,
  • nudnościach i wymiotach,
  • chorobach neurologicznych,
  • dermatologii,
  • zaburzeniach snu,
  • uzależnieniach,
  • poprawie komfortu psychicznego,
  • artretyzmie.

Właściwości przeciwbólowe

W przeglądzie badań obejmującym łącznie 298 pacjentów, wykazano że kannabinoidy
są skuteczne w przypadku bólu neuropatycznego związanego ze stwardnieniem rozsianym. Podawanie CBD + THC zmniejszyło ból o 1,7 punktów w skali bólu, połączenie wszystkich kannabinoidów o 1,6 punktów, natomiast sam CBD zmniejszył ból o 1,5 punktów.[2]Meta-analysis of cannabis based treatments for neuropathic and multiple sclerosis-related pain.

Właściwości przeciwbólowe kannabidiolu potwierdza ankieta, w której odpowiedzi udzieliło 703 pacjentów używających konopi indyjskich bogatych w CBD. Większość pacjentów (72,6%) używających konopi w terapii bólu przez co najmniej 30 dni zgłosiła zmniejszenie bólu. Brak zauważalnej poprawy odnotowało 27% osób, a nasilenie bólu zgłosiło 1% pacjentów (pacjenci zgłaszających wzrost bólu cierpieli na stwardnienie zanikowe boczne). Co ciekawe w przypadku pacjentów z bólem głowy, migreną, fibromialgią, zespołem jelita drażliwego oraz uszkodzeniem rdzenia kręgowego skuteczność wyniosła 100%. [3]CBD Patient Survey, Care By Design.

Lęk, depresja i zaburzenia snu

Badania udowadniają właściwości przeciwlękowe i antydepresyjne stosowania CBD. Zaburzenia snu częstą są skutkiem owych dwóch dolegliwości, dlatego też w publikacjach naukowych często porusza się również tę kwestię.

Na podstawie obserwacji 72 pacjentów przyjmujących CBD (w większość przypadków w dawce 25 mg / dobę) po miesiącu badania wykazano:[4]Cannabidiol in Anxiety and Sleep: A Large Case Series.

  • zmniejszenie lęku u 79,2% osób oraz poprawę snu u 66,7% osób,
  • pogłębienie objawów lęku oraz pogorszenie jakości snu odnotowano odpowiednio u 15,3% oraz 25% pacjentów

Studium przypadku 10-letniej dziewczynki z zespołem stresu pourazowego wykazało, że po stosowaniu CBD w dawce 12-25 mg na dobę przez 5 miesięcy u pacjentki znacząco obniżył się poziom niepokoju, oraz poprawiły się wyniki w szkole. Dziewczynka była w stanie przespać całą noc, co wcześniej się nie zdarzało, nawet podczas stosowania farmaceutyków.[5]Effectiveness of Cannabidiol Oil for Pediatric Anxiety and Insomnia as Part of Posttraumatic Stress Disorder: A Case Report.

Właściwości przeciwpadaczkowe

Pierwsze obiecujące badanie z udziałem 15 pacjentów z padaczką lekooporną przeprowadzono już w roku 1980. Ochotników podzielono na grupę placebo (7 osób) oraz otrzymującą CBD (8 osób) w dawkach 200 – 300 mg na dobę. Pomimo braku skuteczność leków, pacjencji nadaj je otrzymywali wraz z kannabidiolem bądź placebo.

Po 4,5 miesiącach badania z grupy 8 pacjentów:[6]Chronic administration of cannabidiol to healthy volunteers and epileptic patients.

  • u 4 napady konwulsyjne niemal całkowicie ustały,
  • u 3 zaobserwowano częściową poprawę,
  • u 1 CBD okazało się nieskuteczne,
  • W grupie placebo tylko u jednego z siedmiu pacjentów odnotowano poprawę stanu zdrowia.

Mimo imponujących wyników świat nauki na długo omijał temat stosowania CBD w leczeniu padaczki. Dopiero wyemitowanie filmu dokumentalnego „Weed” w 2013 roku zmieniło postrzeganie konopi w tej kwestii. Główna postać – 5-letnia Charlotte Figi – chora na padaczkę lekooporną praktycznie całkowicie pozbyła się napadów po zastosowaniu konopi z dominującą zawartością CBD.

Właściwości neuroprotekcyjne

Epilepsja to nie jedyna choroba, w której kannabinoidy (w tym CBD) mogą okazać się niezwykle skutecznym środkiem.

W badaniu nad skutecznością preparatu Sativex (THC + CBD w stosunku ok. 1:1), spośród 276 osób ze stwardnieniem rozsianym po miesiącu zmniejszenie objawów choroby odnotowano u 74,6% pacjentów.[7]Nabiximols (THC/CBD oromucosal spray, Sativex®) in clinical practice–results of a multicenter, non-interventional study (MOVE 2) in patients with multiple sclerosis spasticity.

Dość duże badanie przeprowadzono z udziałem 120 młodych pacjentów borykających się z zespołem Dravet (inaczej padaczka wieku dziecięcego). Po 14-tygodniach podawania CBD w dawce 20 mg / kilogram masy ciała średnia częstość napadów zmniejszyła się z 12,4 do 5,9 na miesiąc.[8]Trial of Cannabidiol for Drug-Resistant Seizures in the Dravet Syndrome.

Przeczytaj również: CBD dla dzieci – kompendium rodzica.

Dwa badania wskazują, że CBD może wpływać na poprawę jakości snu oraz jakości życia wśród osób z chorobą Parkinsona. [9]Cannabidiol can improve complex sleep-related behaviours associated with rapid eye movement sleep behaviour disorder in Parkinson’s disease patients: a case series.[10]Effects of cannabidiol in the treatment of patients with Parkinson’s disease: an exploratory double-blind trial.

Leczenie uzależnień

Konopie kojarzone z uzależnieniem od psychoaktywnego THC mogą być również pomocne w terapii uzależnień. Mowa tu o właściwościach CBD, który może być pomocy w leczeniu uzależnienia od nikotyny, marihuany oraz opioidów.

Streszczenie studium przypadków w kwestii terapii uzależnień z użyciem kannabidiolu:

  • nikotyna – w badaniu z udziałem 24 osób (12 placebo + 12 CBD), w grupie CBD odnotowano zmniejszenie wypalanych papierosów o około 40%, w placebo nie zauważono istotnych różnic.[11]Cannabidiol reduces cigarette consumption in tobacco smokers: preliminary findings.
  • marihuana – w eksperymentalnym badaniu z udziałem 19-letniej kobiet uzależnionej od marihuany, po 6 dniach odnotowano zmniejszenie intensywności skutków odstawienia używki do poziomu zerowego według stosowanej skali. Pacjentka powróciła do nałogu jednak z mniejszą częstotliwością: jeden lub dwa razy tygodniowo w porównaniu do codziennego stosowania marihuany przed rozpoczęciem terapii z CBD.[12]Cannabidiol for the treatment of cannabis withdrawal syndrome: a case report.
  • opioidy – w badaniu skupiającym się na uzależnieniu od heroiny, CBD pomogło w zmniejszeniu lęku i głodu narkotykowego.[13]Cannabidiol for the Reduction of Cue-Induced Craving and Anxiety in Drug-Abstinent Individuals With Heroin Use Disorder: A Double-Blind Randomized Placebo-Controlled Trial.

Właściwości przeciwnowotworowe

Kannabinoidy w terapii antynowotworowej stosowane są głównie jako element opieki paliatywnej – ograniczenie nudności, stymulacja apetytu, łagodzenie bólu.

Przegląd badań z 2020 roku sugeruje, że CBD stosowano pojedynczo jak i w połączeniu z innymi kannabinoidami może być skutecznym środkiem przeciwnowotowowrym. Kannabidiol wykazuje silne działanie antyproliferacyjne (przeciw rozmnażaniu się komórek nowotworowych) i proapoptotyczne (zaprogramowanej śmierci uszkodzonych i zużytych komórek) w wielu rodzajach raka.[14]Cannabidiol (CBD) as a Promising Anti-Cancer Drug.

Należy podkreślić, że wnioski bazują głównie na badaniach na zwierzętach oraz wyizolowanych komórkach. Potwierdzenie właściwości przeciwnowotworowych kannabinoidów wymaga przeprowadzania badań klinicznych.

Choroby dermatologiczne

Mieszki włosowe oraz gruczoły łojowe posiadają receptory układy endokannabinoidowego. Jeśli istnieją w nich receptory to można wysnuć tezę, że za pomocą ich stymulacji można wpływać na choroby dermatologiczne.

Do właściwości CBD należy hamowanie syntezy lipidów, nadprodukcja sebum (związku oleistego) jest cechą charakterystyczną dla trądziku. W eksperymentach węgierskich naukowców CBD okazało się skuteczniejsze niż popularnie stosowanie w leczeniu trądziku pochodne witaminy A.[15]Cannabidiol as a Treatment for Acne?

Odwrotnie do trądziku choroby takie jak łojotok czy łuszczyca charakteryzują się zbyt niską produkcją lipidów w skórze prowadząc do przesuszenia. W takich przypadkach działanie ograniczające syntezę lipidów mogłoby pogłębiać problem.Wydaje się, że kannabinoidy wpływają na przywrócenie równowagi organizmu, sterując jego procesami tak aby przywrócić homeostazę.

W badaniach dotyczących chorób skóry (łuszczyca, egzema, świąd, atopowe zapalenie skóry) wykazano, że kannabinoidy spowolniają proliferację komórek skóry,[16]Cannabis for Refractory Psoriasis-High Hopes for a Novel Treatment and a Literature Review. posiadają właściwości przeciwświądowe, a jako główny mechanizm wpływające na skuteczność terapii wskazuje się działanie przeciwzapalne.[17]Cannabinoids may soothe certain skin diseases, say researchers.

Działanie przeciwzapalne

Przewlekłe stany zapalne są jedną z głównych przyczyn powstawania chorób. Właściwości przeciwzapalne CBD są na wczesnym stadium poznania, aktualnie bazując na badaniach na zwierzętach dowiedziono, że wykazuje owe działanie w przypadku:[18]Cannabidiol (CBD) and its analogs: A review of their effects on inflammation.

  • zapalenia okrężnicy,
  • zapalenia stawów,
  • neurozapalenia związanego z chorobą Alzheimera,
  • uszkodzenia niedokrwienno-reperfuzyjnego wątroby,
  • autoimmunologicznego zapalenia mózgu i rdzenia,
  • ostrego uszkodzenia płuc.

Cukrzyca

Aktualne badania dotyczące wpływ CBD na cukrzycę oraz jej powikłania bazuje na zwierzętach. Należy je więc traktować z dużym dystansem, do czasu przeprowadzenia badań klinicznych nie sposób określić w jakim stopniu opisane poniżej właściwości przekładają się na stosowanie u ludzi.

Wnioski z badań:

  • Badanie na odmianach mysz NOD (u których w 70-90% rozwija się samoistnie cukrzyca po 8-10 tygodniach) wykazało, że w grupie leczonej CBD częstotliwość występowania cukrzycy wynosiła 30%, natomiast w grupie nieleczonej aż 86%.[19]Cannabidiol lowers incidence of diabetes in non-obese diabetic mice.
  • w meta analizie z 2008 roku wykazano, że kannabidiol łagodzi skutki wysokiego poziomu cukru we krwi.[20]Cannabidiol attenuates high glucose-induced endothelial cell inflammatory response and barrier disruption.

Skutki uboczne

Masa przeprowadzonych badań nad skutecznością oraz działaniem CBD w poszczególnych dolegliwościach dostarcza sporo informacji o ewentualnym ryzyku wystąpienia skutków ubocznych. Przegląd przeprowadzony w 2011 roku na podstawie raportów dostępnych w bazach „Web of Science” oraz „Scielo and Medline” wskazuje, że nawet długotrwałe (do 135 dni) stosowanie dawek do 1 500 mg na dobę nie wywołuje istotnych skutków ubocznych. Przegląd opierał się na eksperymentach o różnych formach stosowania – drogą wziewna, dożylna, doustna – oraz w leczeniu różnych dolegliwościach.[21]Safety and side effects of cannabidiol, a Cannabis sativa constituent.

Do najczęściej zgłaszanych skutków ubocznych należy:[22]An Update on Safety and Side Effects of Cannabidiol: A Review of Clinical Data and Relevant Animal Studies.

  • biegunka,
  • zaburzenia apetytu i masy ciała,
  • senność (w przypadku problemów ze snem korzystny efekt),
  • zmęczenie.

Przeciwskazania

Pomimo wysokiej wartości terapeutycznej oraz niskiego ryzyka skutków ubocznych, przeciwwskazania do stosowania CBD dotyczą:[23]An Update on Safety and Side Effects of Cannabidiol: A Review of Clinical Data and Relevant Animal Studies.

  • osób z problemami z wątrobą – zaleca się unikać wysokich dawek CBD.
  • kobiet w ciąży i karmiących piersią – CBD oraz inne składniki aktywne zawarte w produktach konopnych mogą dotrzeć do płodu lub być dostarczane z mlekiem matki. Działanie kannabinoidów w tej kwestii nie jest jednoznacznie zbadane, dlatego też zaleca się ich odstawienie do czasu zakończenia karmienia.
  • dzieci – nie zaleca się stosowania dawek wyższych niż 25 mg / kilogram masy ciała w ciągu doby.
  • osób przyjmujących leki – kannabidiol może wchodzić w interakcje z farmaceutykami, zwiększając bądź zmniejszając skuteczność prowadzonej terapii.

Szczególną ostrożność należy zachować podczas przyjmowania CBD razem z lekami. Kannabidiol wpływa na enzymy CYP450 odpowiedzialnych za metabolizm ponad połowy leków. Warto w takim przypadku skonsultować stosowanie CBD z lekarzem.

Dawkowanie

Dawkowanie CBD zależy od celu jego stosowania. Poważne dolegliwości (szczególnie podczas równoległego przyjmowania leków) zawsze należy konsultować z lekarzem. Więcej informacji na temat dawkowania znajdziesz w tematach poświęconych konkretnym przypadłościom. Przykładowo przy zaburzeniach snu można zacząć od niskich dawek, około 12-25 mg na dobę, stosując po kolacji, na około 60-90 minut przed snem.[24]Cannabidiol in Anxiety and Sleep: A Large Case Series.

Więcej informacje znajdziesz w artykule: Jak stosować i dawkować CBD?

Pełne spektrum kannabinoidów czy izolat CBD

Produkty o pełnym spektrum zawierają nie tylko kannabidiol, ale również inne kannabinoidy takie jak: CBG, CBC, CBN, CBDV, THC. Preparaty „pełnowartościowe” wydają się górować nad izolatami CBD (przykładowo kryształ) oraz produktami ze sztucznie zawyżoną ilością kannabidiolu poprzez dodanie izolatu (przykładowo suszu, który w ten sposób może zawierać nawet 40% CBD i więcej)

W wielu badaniach na zwierzętach można natknąć się na efekt odwróconego U, inaczej krzywej dzwonowej. Jedno z takich badań przeprowadzono na myszach, badając właściwości przeciwbólowe izolatu CBD oraz wyciągu konopnego o pełnym spektrum kannabinoidowym. Wyizolowany kannabidiol okazał się skuteczny do pewnej dawki, powyżej której efekt nie tylko się nie zwiększał ale co gorsza się osłabiał. W przypadku pełnego spektrum zwiększenie dawki przynosiło zwiększenie efektu przeciwbólowego – wykres w postaci krzywej malejącej.[25]Overcoming the Bell‐Shaped Dose‐Response of Cannabidiol by Using Cannabis Extract Enriched in Cannabidiol.

Zjawisko krzywej dzwonowej potwierdzono również u ludzi. Badanie wpływ CBD na zmniejszenie niepokoju na grupie 57 mężczyzn, wykazało że dawka 300 mg CBD skutecznie zmniejszyła niepokój. Wśród osób przyjmujących dawki 150 mg, 600 mg oraz placebo nie zauważono istotnych zmian.[26]Cannabidiol presents an inverted U-shaped dose-response curve in a simulated public speaking test.

Synergiczne działanie kannabinoidów – „efekt otoczenia”

Przewaga skuteczności terapeutycznej produktów o pełnym profilu kannabinoidowym poparta jest „efektem otoczenia”. W 1998 roku R. Mechoulam i S. Ben-Shabat stwiedzili, że poszczególne substancje zawarte w konopiach wzajemnie na siebie oddziaływują zwiększając swoją aktywność.

Badania dowodzą, że ekstrakt z całej rośliny jest skuteczniejszy niż pojedyncze wyizolowane składniki. Efekt synergii w badaniach:

  • zwiększenie dawki zwiększa efekt terapeutyczny, w przeciwieństwie do izolatu CBD, którego wykres skuteczności układa się w krzywą dzwonową,[27]Overcoming the Bell‐Shaped Dose‐Response of Cannabidiol by Using Cannabis Extract Enriched in Cannabidiol.
  • analiza 11 badań wykazała, że pacjenci z padaczką częściej zgłaszają istotną poprawę stanu zdrowia po zastosowaniu ekstraktów z całej rośliny – poprawa u 71% pacjentów, niż w przypadku jego oczyszczonej formy – poprawa u 46% pacjentów,[28]Overcoming the Bell‐Shaped Dose‐Response of Cannabidiol by Using Cannabis Extract Enriched in Cannabidiol.
  • jest mało prawdopodobne, aby pojedyncza cząsteczka dorównywała potencjałem terapeutycznym całej „machinie fitochemicznej” konopi.[29]The Case for the Entourage Effect and Conventional Breeding of Clinical Cannabis: No “Strain,” No Gain.

Okres półtrwania CBD

Terminem tym określa się czas, po którym stężenie danej substancji zmniejsza się o połowę w stosunku do wartości maksymalnej – im jest on dłuższy, tym substancja jest wolniej usuwana z organizmu.

Na podstawie analizy 24 przeprowadzonych badań na ludziach okres półtrwania CBD dla poszczególnych form przyjmowania wynosi:[30]A Systematic Review on the Pharmacokinetics of Cannabidiol in Humans.

  • po rozpyleniu do jamy ustnej (aerozol) – 1,4 – 10,9h,
  • podanie doustne (olejek, pasta, izolat) – 2-5 dni,
  • dożylnie – 24h,
  • droga wziewna – 31h.

Biodostępność

Bardzo ważną kwestią – z punktu widzenia terapeutycznego oraz ekonomicznego – jest biodostępność CBD, czyli ile substancji po podaniu przeniknie do osocza. Istnieje niewiele badań w tym zakresie; wnioski z przeprowadzonych do tej pory:[31]Cannabidiol in Humans—The Quest for Therapeutic Targets.

  • drogą wziewną – 31%,
  • drogą doustną – 6%.

Znaczna różnica biodostępności CBD pomiędzy drogą wziewną, a doustną wynika z efektu pierwszego przejścia – czyli metabolizmu kannabidiolu w wątrobie, w wyniku czego powstają produkty pochodne. Kannabinoidy przyjmowane doustnie przez metabolizm wątrobowy wchłaniają się znacznie wolniej, jednak ich zaletą jest dłuższe działanie (efekt poparty badaniami dotyczącymi okresu półtrwania).

Dostarczając CBD drogą wziewną (joint bądź waporyzacja) omijamy wątrobę. Opary wdychamy do płuc, skąd składniki aktywne przedostają się do krwiobiegu. Najskuteczniejszą formą przyjmowania CBD drogą wziewną jest waporyzacja. Wszystkie kannabinoidy oraz terpeny posiadają inną temperaturę parowania. Kontrolowanie temperatury przy pomocy waporyzatora umożliwia maksymalnego wykorzystanie potencjału terapeutycznego konopi.

Susz wystawiony na wysoką temperaturę (podczas palenia „jointa”) prowadzi do degradacji części kannabinoidów oraz strat w strumieniu dymu bocznego. Podczas waporyzacji unikamy wdychania substancji smolistych wytwarzanych podczas aktywnego spalania suszu (efekt ten nie występuje podczas parowania).

Jakość produktów z CBD

Wybierając produkt zawierający CBD należy zwrócić uwagę na kilka istotnych kwestii:

  1. Stężenie CBD powinno być wyraźnie umieszczone na etykiecie. Pamiętaj, że kannabidiol to zaledwie jedna spośród ponad 90 kannabinoidów.
  2. Renomowane marki (o ile nie jest to czysty izolat CBD) umieszczają również informacje o pozostałych związkach w tym: CBDA, CBDV, CBG, CBGA, CBC, CBN, THC, THCa. Zgodnie z polskim prawem ilość THC nie może przekraczać 0,2%. Dokładna zawartość poszczególnych fitokannabinoidów może mieć kluczowe znaczenie podczas terapii.
  3. Jedną z praktyk poddających producenta wątpliwością jest podawanie łącznej zawartości CBD oraz CBDA. Obie substancje posiadają ciekawe właściwości zdrowotne, jednak obie nieco inaczej działają, a co za tym idzie stosuje się je w innym celu.

Źródła[+]

Najnowsze artykuły

Jak zrobić masło konopne?

Jak zrobić masło konopne?

Masło konopne to główny składnik legendarnych „magicznych ciasteczek”. Jego przygotowanie wymaga odrobiny wolnego...

Artykuły, którego mogą Cię zainteresować …

0 komentarzy

Wyślij komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *